در سالهای اخیر، با گسترش مصرف آبهای بستهبندیشده در کشور، بهویژه در فصول گرم، نگرانیهایی در خصوص مهاجرت ترکیبات شیمیایی از بطریهای پلاستیکی (PET) به مایع داخل آنها مطرح شده است. اگرچه پلیاتیلن ترفتالات (PET) به عنوان مادهای ایمن در بستهبندی نوشیدنیها پذیرفته شده، ولی در شرایط نگهداری نامناسب (نظیر گرمای زیاد)، احتمال آزاد شدن مواد مهاجر افزایش مییابد.
دیدهبان کیفیت ایران با هدف بررسی واقعبینانه این موضوع در بازار ایران، تهیه این گزارش را در دستور کار قرار داد تا وضعیت ایمنی آب معدنیهای موجود در بازار را از منظر مهاجرت شیمیایی ارزیابی کرده و آگاهی عمومی، فنی و نظارتی را نسبت به این پدیده ارتقاء دهد.
این گزارش بر پایه ارزیابی میدانی، آزمونهای تخصصی و مرور مستندات علمی تدوین شده و شامل مراحل زیر است:
نمونهبرداری تصادفی از ۶ برند پرمصرف آب معدنی در سه استان: تهران، مازندران، فارس
آزمون مهاجرت کلی و ویژه در دو شرایط نگهداری: دمای محیط (۲۵°C) و دمای بالا (۵۰°C به مدت ۱۰ روز)
تحلیل برچسب محصولات از حیث هشدارها، شفافیت اطلاعات، دستور نگهداری
مقایسه نتایج با استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۳۴ (آبهای بستهبندیشده آشامیدنی)
بررسی شکایات و مشاهدات مردمی درباره طعم، بو و شرایط نگهداری در فصل تابستان
مشاوره با کارشناسان سه آزمایشگاه همکار تأییدشده توسط سازمان ملی استاندارد
این مطالعه با رعایت بیطرفی، مستندسازی دادهها و بررسی میانرشتهای (شیمی، ایمنی مصرفکننده، استاندارد) انجام شده است.
گزارش بر پایه منابع و مدارک زیر تهیه شده است:
🔸 استانداردهای ملی و الزامات داخلی:
استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۳۴ (آبهای بستهبندیشده)
ضوابط فنی سازمان غذا و دارو درباره بستهبندی PET
رویههای آزمون مهاجرت در استاندارد ISO 1133 و ISIRI 12143
🔸 منابع علمی بینالمللی:
گزارش EFSA (European Food Safety Authority) درباره ایمنی PET، ۲۰۲۳
راهنمای FDA درباره شرایط آزمون شبیهسازی نگهداری نوشیدنیها
مقالات علمی از نشریات Food Packaging & Shelf Life و Journal of Hazardous Materials
🔸 مستندات داخلی:
گزارشهای میدانی دیدهبان از فصل تابستان در بازار مرکزی تهران
مشاهدات ثبتشده در سامانه IQW-Report
فایلهای آزمون از آزمایشگاه همکار X و Y (پیوست گزارش)
در پی تحلیل دادههای حاصل از آزمونها و بررسی میدانی، دیدهبان کیفیت ایران پیشنهادهای ذیل را به تفکیک ذینفعان اعلام میدارد:
🔹 برای تولیدکنندگان آب معدنی:
درج هشدار دقیق و خوانا درباره لزوم نگهداری دور از نور مستقیم خورشید
استفاده از PET مقاومتر به دمای بالا برای مناطق گرمسیری
ایجاد دستورالعمل توزیع و حملونقل ایمن برای نمایندگان فروش
🔸 برای سازمانهای ناظر:
انجام آزمونهای مهاجرت فصلی روی محصولات پرفروش در تابستان
نظارت بر نحوه چاپ اطلاعات نگهداری روی بطری
تدوین دستورالعمل نگهداری و حمل تابستانه برای آبهای بستهبندیشده
🔸 برای مصرفکنندگان:
از خرید بطریهایی که در معرض گرما (مثلاً داخل خودرو، دکه آفتابگیر) قرار گرفتهاند خودداری کنند
بطریهای آب را حتی برای زمان کوتاه در معرض تابش آفتاب یا دمای بالا نگذارند
در صورت تغییر طعم یا بوی آب، از مصرف آن خودداری کرده و موضوع را گزارش کنند
